قلمرو نقش زمان و مکان در فرایند اجتهاد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارگروه الهیات دانشگاه رازی کرمانشاه (نویسنده مسئول)

2 کارشناس ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه رازی کرمانشاه

چکیده

اجتهاد فرآیندی است که بواسطه آن فقیه احکام را استنباط و محتوای شریعت را با نیازهای متغیر هر عصر تطبیق میدهد. پویندگی و بالندگی اجتهاد در گرو آگاهی به روح زمان و نیازهای آن است، زیرا به علت تحولات زمانی و مکانی موضوعات، تحول در شیوه اجتهاد، یک امر طبیعی است. به علاوه به دنبال تحول در موضوعات، ملاکات تعلق احکام به آن‌ها و در بعضی موارد احکام متحول می­شود، اما تغییر در موضوعات در برخی موارد یک تحول ماهوی است و در بعضی موارد تحول کارکردی، که برحسب شرایط زمان و مکان و فصاحت عرف به وجود می­آید.
نقش زمان و مکان در اجتهاد و تغییر احکام موضوعی است که همواره مد نظر فقها و آشنایان به فقه بوده، ولی امروزه به علت تحولات عمیق مدرن، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. در این تحقیق به بررسی دیدگاههای مختلف درباره نقش زمان و مکان در اجتهاد پرداخته شده و پس از نقد و بررسی دیدگاه‌های مختلف، در نهایت نظریه مختار ارائه شده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Domain of Time and Place in Independent Reasoning

نویسندگان [English]

  • Khalil Allah Ahmadvand 1
  • zahra sepahvand 2
چکیده [English]

Independent reasoning is a process which jurisprudent use it to coincide the content ‎of sharia to the changing needs in every age. Dynamism and growth of independent ‎reasoning is conditional on the knowledge about the spirit of time and its needs;
Therefor the evolution in the method of independent reasoning is a natural issue that ‎results in evolution in subjects, criteria of judgment that belongs to them and ‎sometimes evolution in decisions.
In some cases, changing in subjects is a ‎substantive evolution and in some cases, functional evolution that is created ‎according to the time, place and customary eloquence. This changing and evolution ‎should be in the defined scientific framework and mechanism and should be kept ‎away from excess and defect.
The theory of rule of time and place in independent ‎reasoning cause evolution, dynamism and growth of jurisprudence and due to this ‎independent reasoning will has developed capacity that can answer to the new issues ‎concurrent scientific progress for the Islamic society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • time
  • place
  • Independent reasoning
  • Dynamic Independent reasoning
  • decision of ‎Ruling

برای مشاهده اصل مقاله به صورت کامل، بر روی لینک "اصل مقاله" در بالای صفحه کلیک کنید

قرآن مجید.

آخوند خراسانى، محمد کاظم بن حسین (1409)، قاعده الضرر و الاجتهاد و التقلید (کفایه ‏الأصول)، قم: مؤسسه آل البیت لیهم السلام، چ اول.‏

آشتیانى، میرزا محمد حسن بن جعفر (1369)، کتاب القضاء، تهران: چاپخانه رنگین، چ اول.‏

ابن منظور، محمد بن مکرم (1414)، لسان العرب، بیروت: دار ‏الفکر للطباعه و النشر و التوزیع، چ سوم.‏

تقوى، مرتضى (بی‌تا)، تحول موضوعات در فقه، مجله فقه اهل بیت (علیهم السلام)، ‏‏قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت (علیهم السلام)، چ ‏اول.‏

جناتی، محمد ابراهیم (1385)، فقه و زمان، قم: نشر احیاگران، چ اول.‏

حائرى، عبدالکریم (بی‌تا)، درر الفوائد، قم: چاپخانه مهر، چ اول.  ‏

حلّى، ابن ادریس (1410)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ دوم.‏

حلّى، جمال الدین (1407)، المهذب البارع فی شرح المختصر ‏النافع، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ اول.‏

حلی، حسن بن یوسف (بی تا)، کشف المراد، مترجم: ابوالحسن شعرانی، ‏بیجا: انتشارات اسلامیه

حر عاملى، محمد بن حسن (1409)، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیت (علیهم ‏السلام)، چ اول.‏

خمینی، روح الله (1423)، ولایت فقیه، تهران: ‏مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چ دوازدهم.‏

همو، (1385)، صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و ‏نشر آثار امام خمینی، چ چهارم.‏

راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412)، مفردات ألفاظ القرآن، لبنان: دار العلم، چ اول.‏

رحمانی، محمد (1374)، احکام حکومتی و زمان و مکان، ملاکات احکام و احکام ‏حکومتی، قم: گنگره مبانی فقهی امام خمینی (ره). ‏

رضایی، محمدعلی (1374)، دیدگاهها درباره تاثیر عنصر زمان و مکان بر اجتهاد، قم: گنگره ‏مبانی فقهی امام خمینی (ره).‏

سبحانی، جعقر (1369)، «جامعیت علمی و عملی امام خمینی»، مجله‌ کیهان اندیشه، ‏شماره 29.‏

سبزوارى، محمد باقر بن محمد مؤمن (1423)، کفایة الأحکام، قم: دفتر ‏انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ اول.‏

سروش، عبدالکریم (1370)، قبض و بسط تئوریک شریعت، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.

سید رضى، محمد (1414ق)، نهج البلاغه، قم: مؤسسه نهج ‏البلاغه، چ اول. ‏

صدر، سید محمد باقر (1403)‌، الفتاوى الواضحه، بیروت: دار التعارف ‏للمطبوعات، چ هشتم.‏

همو، (1408)، دروس فى علم الاصول (الحلقه الاولى)، قم: مجمع ‏الشهید.‏

طباطبائی، محمد حسین (بی تا)، بحثی درباره مرجعیت و روحانیت، قم: شرکت سهامی انتشار. 

عاملى، محمد بن مکى (شهید اول)، (1409ق)، القواعد و الفوائد، قم: کتابفروشى مفید، چ اول.‏

‏قائم مقامی، سید عباس (1369)، «نقش دو عنصر زمان و مکان در استنباط»، کیهان ‏اندیشه، شماره 32.‏

فیومى، احمد بن محمد مقرى (بی‌تا)، قم: المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، منشورات دار الرضی، چ اول.

کلینى، محمد بن یعقوب (1407)، الکافی، تهران: دار الکتب ‏الإسلامیه، چ چهارم.‏

کلانتری، علی اکبر (1378)، حکم ثانوی در تشریح اسلامی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ‏اسلامی.‏

مکارم شیرازى، ناصر (1425)، أنوار الفقاهه؛ کتاب البیع، قم: انتشارات ‏مدرسه الإمام علی بن أبی طالب علیه السلام، چ اول.‏

همو، (1427)، دائرةالمعارف فقه مقارن، قم: انتشارات مدرسه امام ‏على بن ابى طالب علیه السلام، چ اول.‏

همو، (1428)، الاجتهاد و التقلید (أنوار الأصول)، قم: انتشارات ‏مدرسه امام على بن ابى طالب (علیه السلام)، چ دوم.‏

نائینى، محمد حسین (بی تا)، فوائد الاصول، بی نا، بی جا.‏

نجفی، محمد حسین (1404)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت: دار إحیاء ‏التراث العربی، چ هفتم.‏