اصل آزادی قراردادی با نگاهی به آیه 29 سوره نساء

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تهران (پردیس فارابی)، قم، ایران

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تهران (پردیس فارابی)، قم، ایران

چکیده

یکی از مهم­ترین دغدغه­های امروز جوامع، ایجاد راه­های هرچه آسان­تر در جهت ارتباط و تعامل در معاملات و قراردادها می­باشد؛ از طرفی عقودی که در زمان شارع وجود داشته، محدود به قالب­های خاص خود می­باشد به‌طوری‌که استفاده از آن­ها در زمان حاضر، زندگی انسان و میزان تعاملات وی را با مشکل روبرو می­سازد. از این رو اصل آزادی قراردادی که سابقه طولانی در معاملات دارد، اهمیت ویژه­ای پیدا می­کند. فقها برای اثبات مشروعیت قراردادهای نوظهور به ادله شرعی گوناگونی تمسک کرده­اند. یکی از مهم­ترین دلایل، آیه شریفه «یا أیّها الّذین آمنوا لا تأکلوا أموالکم بینکم بالباطل إلّا أن تکون تجارة عن تراض منکم» می­باشد. در مقاله حاضر که به شیوه توصیفی-تحلیلی نگاشته شده، مفاد و کلمات آیه مذکور، میزان دلالت و اشکالات وارد شده بر آن نسبت به قراردادهای نوظهور، مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که آیه فوق به‌وسیله اطلاق و با تمام بودن معنای واژه­های خود، بر صحت عقود و قراردادهای جدید دلالت می­کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Liberty of Contract Principle with Looking at Verse 29 of Surah Nisa

نویسندگان [English]

  • Mohammad Rasool Ahangaran 1
  • navid emsaki 2
1 Professor of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Tehran University (Farabi Campus), Qom, Iran
2 PhD Student of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Tehran University (Farabi Campus), Qom, Iran
چکیده [English]

One of the most important concerns of today's societies is the creation of ways to communicate and interact in transactions and contracts as much as possible. On the other hand, the contracts existed in ancient times (age of sharia), is limited to specific molds that using them at the present time will make the human life and the level of their interactions difficult. Therefore the liberty of Contract Principle which have a long history of trading, finds special significance. In order to prove the legitimacy of emerging contracts, jurists have abandoned various religious arguments. One of the most important reasons is; the verse 29 of Surah Nisa. In the present article, written in descriptive-analytical manner, the provisions and the words of this verse, the amount of implication and the mistakes that have been made against emerging contracts have been investigated. The research results indicate that the above verse implies the validity of new contracts and contracts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Liberty of Contract
  • New contracts
  • Business
  • Verse 29 of Surah Nisa
قرآن کریم

ابن منظور، محمد بن مکرم (1405ق). لسان العرب. قم: نشر ادب الحوزة.

احسایی، ابن ابی جمهور (1405ق). عوالی اللئالی العزیزیة. قم: دار سید الشهداء للنشر.

اردبیلی، احمد (1421ق). زبدة البیان فی براهین أحکام القرآن. قم: انتشارات مؤمنین.

آل بحرالعلوم، سید محمد (1362). بلغة الفقیه. تهران: مکتبة الصادق.

انصاری، مرتضی (1422ق). المکاسب. قم: مجمع الفکر الاسلامی.

انصاری، مرتضی (بی­تا). المکاسب. بی­جا: بی­نا.

ایروانی، میرزا علی (1379ق). حاشیة المکاسب. تهران: رشدیه.

حائری، مسعود (1373). اصل آزادی قراردادها و تحلیلی از ماده 10 قانون مدنی. تهران: کیهان.

حر عاملی، محمد بن حسن (بی­تا). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

خراسانی، محمدکاظم (1406ق). حاشیة کتاب المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

خمینی، سید روح ­الله (1381ق). المکاسب المحرمة. قم: مهر.

خمینی، سید روح ­الله (1385ق). الرسائل. قم: اسماعیلیان.

خمینی، سید روح ­الله (1410ق). البیع. قم: مؤسسه اسماعیلیان.

خمینی، سید روح ­الله (1421ق). کتاب البیع. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

خوانساری، سید احمد (1394). جامع المدارک فی شرح مختصرالنافع. تهران: مکتبة الصدوق.

خویی، سید ابوالقاسم (بی­تا). مصباح الفقاهة (محمد علی توحیدی: مقرر). قم: مطبعة سیدالشهداء(ع).

راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1392ق). معجم مفردات ألفاظ القرآن. بی­جا: مطبعة التقدم العربی.

رشیدرضا، محمد (1423ق). المنار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

رضوی، مرتضی (1366). برداشت‌های فقهی. تهران: بعثت.

زبیدی، محمدمرتضی (1385ق). تاج العروس من جواهر القاموس. کویت: دار الهدایة.

سید خاموشی، سید مهدی، و ملیحی، سید حمیدرضا (1396). نگرش آیات و روایات به اصل حاکمیت اراده در اعمال حقوقی. پژوهش دینی، 0(34)، 83-96.

سید رضی، محمد بن حسین (1414ق). نهج البلاغة. قم: مؤسسه نهج البلاغة.

سیوری، مقداد بن عبدالله (1422ق). کنز العرفان فی فقه القرآن. قم: نوید اسلام.

صدوق، محمد بن علی (1390ق). من لا یحضره الفقیه. تهران: دار الکتب الاسلامیة.

طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (بی­تا). حاشیة المکاسب. قم: اسماعیلیان.

طباطبایی، سید محمدحسین (1394ق). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: دار الکتب الاسلامیة.

طبرسی، فضل بن حسن (1362). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: المکتبة الاسلامیة.

طبرسی، فضل بن حسن (1412ق). جوامع الجامع. انتشارات دانشگاه تهران و مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.

طبری، محمد بن جریر (1421ق). جامع البیان عن تأویل آی القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

طوسی، محمد بن حسن (1407ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.

طوسی، محمد بن حسن (1409ق). التبیان فی تفسیر القرآن. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.

علامه حلی، حسن بن یوسف (1413ق). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

علیدوست، ابوالقاسم (1386). فقه و عرف. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

علیدوست، ابوالقاسم (1397). فقه و حقوق قراردادها. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

قمی، علی بن ابراهیم (1404ق). تفسیر القمی. قم: دار الکتب.

کلینی، محمد بن یعقوب (1362). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة.

مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع). بیروت: دار احیاء التراث العربی.

مصطفوی، حسن (1416ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مؤسسة الطباعة و النشر.

مطهری، مرتضی (1375). مسأله ربا، بانک و بیمه. تهران: صدرا.

مکارم شیرازی، ناصر (1376). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.

منتظری، حسینعلی (1415ق). دراسات فی المکاسب المحرمة. قم: تفکر.

موسوی راد، سید حسین (1397). بررسی مستندات صحت عقود نوظهور. فصلنامه فقه و تاریخ تمدن، 9(37)، 93-106.

نراقی، احمد (1417ق). عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام و مهمّات مسائل الحلال و الحرام. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.