بررسی حکم فقهی مالکیت مراتع و واگذاری آن در فقه امامیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

مرتع­ها و گیاهان مرتعی از سودمندترین و زیباترین جلوه­ها و اعضای پیکره هوشمند طبیعت­اند که بسیاری از نیازهای آدمی را برآورده می­سازند. آن‌ها از سویی در زمره مهم‌ترین عوامل حفاظت از خاک قرار دارند و از سوی دیگر موجب سرسبزی، بهجت آفرینی و نشاط و شادابی پوشش برای آدمیان هستند و زمینه انبارش باران را در سفره­های زیرزمینی فراهم می­آورند. یکی از مسائل مهمی که در فقه در زمینه مراتع وجود دارد، مالکیت این ثروت­های خدادادی و احکام فقهی واگذاری آن‌هاست. دستاوردهای این پژوهش که به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته حکایت از آن دارد که مراتع جزء انفال محسوب می شوند و از مباحات عامه و یا از مشترکات نمی­باشند. بر این اساس، بنا بر ادله مطلقه بودن ولایت فقیه، ولی­فقیه می­تواند با توجه به دو ملاک عدالت و مصلحت، مراتع را به دیگران واگذار نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Jurisprudential Verdict of Ownership and Assignment of Rangeland in Imamieh Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • Seiied Ali Hosseini 1
  • Mahdi Erfanian 2
1 Associate Professor of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Imam Sadiq(a.s) University, Tehran, Iran
2 PhD Student of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Azad University (Rey City Campus), Tehran, Iran
چکیده [English]

Rangeland and plants are one of the most effective and most beautiful symbols of the smart figure of nature which provides many human needs. On the other hand, rangelands are one of the most important soil conservation factors, and on the other hand, they create beauty and vitality and happiness for man and also they store water in underground aquifers. One of the most important things in jurisprudential studies about the rangelands is the property and possession sentences of them. Research achievements, with analytical - descriptive method, clears that the rangeland are port of Shias leader assets (Anfal). According to this, the Shias leader can render pastures to others based on expedient and justice.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Anfal
  • Possession
  • Public Property
  • Rangeland
  • Expedient
  • Justice
ابن اثیر، علی بن أبی الکرم (1409ق). أسد الغابة فی معرفة الصحابة. بیروت: دار الفکر.

ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر.

ابویوسف، یعقوب بن ابراهیم (بی­تا). کتاب الخراج. بیروت: دار المعرفة.

احمدی میانجی، علی (1419ق). مکاتیب الرسول. تهران: دارالحدیث.

اردبیلی، احمد بن محمد (1375). زبدة البیان فی أحکام القرآن. قم: کنگره بزرگداشت محقق اردبیلی.

انصاری، مرتضی (1415ق (الف)). المکاسب. قم: کنگره شیخ انصاری.

انصاری، مرتضی (1415ق (ب)). کتاب الخمس. قم: کنگره شیخ انصاری.

آل بحرالعلوم، سیدمحمد (1403ق). بلغة الفقیه. تهران: مکتبة الصادق.

حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.

حسینی، سید علی (1389). طبیعت در سیره نبوی. قم: آیه حیات.

حسینی، سید محمدجواد (بی­تا). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. قم: مؤسسه آل البیت.

حکیم، سید محسن (1406ق). مستمسک العروة الوثقی. قم: کتابخانه آیت­الله مرعشی نجفی.

حموی، یاقوت بن عبدالله (بی­تا). معجم البلدان. بیروت: دار الفکر.

حمید الله، محمد (1377). نامه­ها و پیمان­های سیاسی حضرت محمد(ص). (سید محمد حسینی: مترجم)، تهران: بی­نا.

خمینی، سید روح ­الله (1421ق). کتاب البیع. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

خویی، سید ابوالقاسم (بی­تا). مصباح الفقاهة. تقریر محمدعلی توحیدی، بی­جا: بی­نا.

دهخدا، علی­اکبر (1361). فرهنگ دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.

زنجانی، موسی (1363). مدینة البلاغة. تهران: منشورات الکعبة.

سبزواری، عبدالاعلی (1416ق). مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: دفتر سبزواری.

سیوری، مقداد بن عبدالله (1404ق). التنقیح الرائع لمختصر الشرایع. قم: انتشارات آیت­الله مرعشی نجفی.

شرتونی، سعید الخوری (1927م). أقرب الموارد. بیروت: مکتبة لبنان.

شوکت فدایی، محسن و سنگدل، عباسعلی (1378). مقدمه­ای بر دام و مرتع. تهران: دفتر طرح و برنامه­ریزی و هماهنگی امور پژوهشی.

شهید اول، محمد بن مکی (بی­تا). القواعد و الفوائد. قم: مفید، بی­تا.

شیرازی، سید محمد (1409ق). الفقه. بیروت: دار العلم.

صدر، سید محمدباقر (1402ق). اقتصادنا. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.

صدوق، محمد بن علی (1413ق). من لایحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

طباطبایی، سید علی (بی­تا). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل. قم: موسسه آل البیت.

طباطبایی، سید محمدحسین (1393). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسه انتشارات اسماعیلیان.

طبرسی، فضل بن حسن (1390). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: کتابفروشی اسلامی.

طریحی، فخرالدین (بی­تا). مجمع البحرین. تهران: المکتبة المرتضوییة.

طوسی، محمد بن حسن (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.

طوسی، محمد بن حسن (1407ق). الخلاف. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

طوسی، محمد بن حسن (بی­تا). النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی. قم: انتشارات قدس محمدی.

علامه حلی، حسن بن یوسف (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق(ع).

فراهیدی، خلیل بن احمد (1414ق). کتاب العین. قم: اسوه، چاپ اول.

کرکی، علی بن حسین (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل ­البیت.

کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.

مجلسی، محمدباقر (1386). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم­السلام. تهران: مکتبة الإسلامیة.

محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرایع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: موسسه اسماعلیان.

معزی ملایری، اسماعیل (1371). جامع أحادیث الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: بی­جا.

مفید، محمد بن نعمان (1410ق). المقنعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

مکارم شیرازی، ناصر (1411ق). أنوار الفقاهة. قم: مدرسه امام امیرالمؤمنین.

میرزایی، نجفقلی (1375). توحید مفضل. قم: انتشارات هجرت.

نجفی، محمدحسن (1981م). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

نمیری البصری، عمر بن شبه (1368). تاریخ المدینة المنورة. قم: دار الفکر.

نوری، حسین (1409ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل ­البیت.

واقدی، محمد بن سعد (1968م). الطبقات الکبری. بیروت: دار صادر.