محدوده اثباتی بینه در جرائم منجر به قصاص عضو از دیدگاه فقه مذاهب اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدیر گروه و استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم

2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم

3 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم

4 فارغ التحصیل دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم

چکیده

بینه یکی از ادله­ مهم اثبات دعاوی کیفری و جرائم منجر به قصاص نفس یا عضو است. بینه با تمام شرایط کمی و کیفی آن، باید دارای هشت شرط باشد تا امکان اثبات جرائم منجر به قصاص و بخصوص قصاص عضو توسط آن به وجود آید. این شرایط هشت‌گانه عبارت‌اند از؛ دو شاهد یا بیشتر، مرد بودن، اسلام، عدالت، عقل و بلوغ، علم به مشهود­به، عدم توجه اتهام، اصلی بودن شهادت. هر یک از مذاهب فقه اسلامی در هرکدام از معیارهای ذکرشده دارای اختلافات اساسی بر پایه استدلال‌های حدیثی و روایی هستند که لزوم بررسی تطبیقی این آراء را بخصوص در مباحث کیفری دوچندان می‌کند؛ بنابراین نگارندگان با تکیه بر روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و از طریق مطالعه تطبیقی بین آراء فقهای مذاهب اسلامی به بیان شرایط کمی و کیفی بینه در اثبات جرائم منجر به قصاص دون النفس می­پردازند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Examining the Conditions in the Proof of Punishment against Mass in Relation to the Parts of the Body from the Point of View of the Islamic Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • Mohammad Nozari Ferdosieh 1
  • Seyyed Yousof Alavi Vosoughy 2
  • Ali Khalafkhani 3
  • Abdolhamid Eskandari 4
1 Assistant Professor of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Qom University
2 Assistant Professor of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Qom University
3 PhD Student of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Qom University
4 Graduated from Qom University By PhD Degree
چکیده [English]

Baiiene (two witnesses) is one of the important ways to proving the criminal conflicts such as murder or injuries. To such a point, Baiiene needs to eight conditions to get together. These eight terms are; 1. Two witnesses or more, 2. To be man not woman, 3. To be Muslim, 4. To be just, 5. To be wise and mature, 6. Confidence to visible objects, 7. Not exposing to the charge, 8. To be original testify. Each of the religions of Islamic jurisprudence has fundamental differences based on hadith and narrative arguments about factors that was said, which necessitates a comparative review of these views, particularly in criminal cases. Therefore, the authors, relying on a descriptive-analytical method and using library resources and through a comparative study intend to analyses the Baiiene conditions in murder crimes and injuries.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Punishment against Mass in Relation to the Parts of the Body
  • Baiiene
  • Guilty
  • Victim
  • Crime

قرآن کریم

ابن ادریس حلّى، محمد بن منصور (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم: دفتر انتشارات اسلامى.

ابن براج، قاضى عبدالعزیز (1406ق)، المهذب، قم: دفتر انتشارات اسلامى.

ابن رشد القرطبی، محمد بن احمد (1395)، بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، مصر: مطبعة مصطفى البابی الحلبی.

ابن رشد القرطبی (1408ق)، المقدمات الممهدات، بی جا: دار الغرب الإسلامی.

ابن زهره، حمزة بن على (1417ق)، غنیة النزوع إلى علمی الأصول و الفروع، قم: مؤسسه امام صادق ع.

ابن عابدین، محمدامین (1421ق)، حاشیة رد المختار على الدر المختار، بیروت: دارالفکر.

ابن فهد، جمال الدین احمد (1407ق)، المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، قم: دفتر انتشارات اسلامى.

ابن قدامة المقدسی، عبدالله بن أحمد (1405ق)، المغنی، بیروت: دارالفکر.

ابن قدامة المقدسی، عبدالله بن أحمد (بی تا)، الشرح الکبیر علی متن المقنع، بیروت: دارالفکر.

شهید اول، محمد بن مکی (1417ق)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى.

شهید اول، محمد بن مکی (1414ق)،، غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.

اردبیلى، احمد بن محمد (1403ق)، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

امام شافعی، محمد بن إدریس (1410ق)، الأم، بیروت: دار المعرفة.

امام مالک، مالک بن أنس (بی تا)، المدونة الکبرى، بیروت: دار الکتب العلمیة.

بجیرمی، سلیمان بن محمد (1417ق)، تحفة الحبیب على شرح الخطیب، بیروت: دار الکتب العلمیة.

بحرانى، حسین بن محمد (1410ق)، عیون الحقائق الناظرة فی تتمیم الحدائق، قم، دفتر انتشارات اسلامى.

بهوتی، منصور بن یونس (بی تا)، الروض المربع شرح زاد المستنقع فی اختصار المقنع، تحقیق: سعید محمد اللحام، بیروت: دار الفکر.

جندی، ضیاءالدین خلیل بن إسحاق (1426ق)، مختصر العلامة خلیل، قاهرة: دار الحدیث.

حجاوی، موسى بن أحمد (بی تا)، الإقناع فی فقه الإمام أحمد بن حنبل، تحقیق: عبد اللطیف محمد موسى السبکی، بیروت: دار المعرفة.

حرّ عاملى، محمد بن حسن (1409ق)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل البیت ع.

حلبی، إبراهیم بن محمد (1419ق)، ملتقى الأبحر، بیروت: دار الکتب العلمیة.

حلّى (فخرالمحققین)، محمد (1387)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم: مؤسسه اسماعیلیان.

حلّى (محقق)، جعفر بن حسن(1408ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: مؤسسه اسماعیلیان.

حلّى(علامه)، حسن بن یوسف (1410ق)، إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان، قم: دفتر انتشارات اسلامى.

حلّى(علامه)، حسن بن یوسف (1413ق)، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

حلی(علامه)، حسن بن یوسف (1420ق)، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة، قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام.

خمینى، سیدروح اللّه (بی­تا)، تحریر الوسیلة، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.

خِنْ، مصطفى (1413ق)، الفقه المنهجی على مذهب الإمام الشافعی، دمشق: دار القلم.

خوانسارى، سیداحمدبن یوسف(1405ق)، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم: مؤسسه اسماعیلیان.

خویى، سید ابو القاسم موسوى (1422ق)، مبانی تکملة المنهاج، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.

دسوقی، محمد (بی­تا)، حاشیة الدسوقی على الشرح الکبیر. تحقیق: محمد علیش، بیروت: دارالفکر.

راوندى، سعید بن عبداللّه (1405ق)، فقه القرآن، قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفی.

رُعینی، أبوعبد الله حطاب (1423ق)، مواهب الجلیل لشرح مختصر الخلیل، ریاض: دار عالم الکتب.

سبحانى، جعفر (1418ق)، نظام القضاء و الشهادة فی الشریعة الإسلامیة الغراء، قم: مؤسسه امام صادق(ع).

سبزوارى، محقق، محمد باقر بن محمد (1423ق)، کفایة الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

سرخسی، محمد بن أبی سهل (1421ق)، المبسوط، بیروت: دارالفکر.

سیوری، مقداد بن عبد اللّه (1419ق)، کنز العرفان فی فقه القرآن، قم: مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامى.

سیوطی، مصطفى (1961م)، مطالب أولی النهى فی شرح غایة المنتهى، دمشق: المکتب الإسلامی.

سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن (1411ق)، الأشباه و النظائر، بیروت: دار الکتب العلمیة.

شربینی، محمد الخطیب (1415ق)، الإقناع فی حل ألفاظ أبی شجاع، بیروت: دار الفکر.

شربینی، محمد الخطیب (بی­تا)، مغنی المحتاج إلى معرفة معانی ألفاظ المنهاج، بیروت: دارالفکر.

شروانی، عبدالحمید (بی­تا)، حواشی الشروانی على تحفة المحتاج بشرح المنهاج، بیروت: دار الفکر.

شریف مرتضى، سیدعلى بن حسین (1415ق)، الانتصار فی انفرادات الإمامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى.

شیبانی، عبدالقادر بن عمر (1403ق)، نیل المآرب بشرح دلیل الطالب، تحقیق: دکتر محمد سلیمان عبدالله الأشقر، کویت: مکتبة الفلاح.

ضبی، أبوالحسن أحمد (1416ق)، اللباب فی الفقه الشافعی، تحقیق: عبد الکریم بن صنیتان العمری، مدینه: دار البخارى.

طباطبایى، سیدعلى بن محمد (1418ق)، ریاض المسائل، قم: مؤسسه آل البیت(ع).

طوسى، محمد بن حسن (1390ق)، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، تهران: دار الکتب الإسلامیة.

طوسى، محمد بن حسن (1387)، المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.

طوسى، محمد بن حسن (1400ق)، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، بیروت: دار الکتاب العربی.

طوسى، محمد بن حسن (1407ق)، تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة.

شهید ثانى، زین الدین بن على (1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.

غزی، محمدبن قاسم (1425ق)، فتح القریب المجیب فی شرح ألفاظ التقریب، بیروت: دار ابن حزم.

غیتابى، محمود بن أحمد (1420ق)، البنایة شرح الهدایة، بیروت: دار الکتب العلمیة.

فاضل هندى، محمد بن حسن (1416ق)، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

قرافی، شهاب الدین أحمد بن إدریس (1994م)، الذخیرة، تحقیق: محمد حجی، بیروت: دار الغرب.

قمى، ابوالقاسم (1378)، قوانین الأصول، تهران: کتابفروشى علمیّه اسلامیّه.

قیروانی، عبدالله‌ بن‌ عبدالرحمان (بی­تا)‌، النوادر و الزیادات، بیروت: دار الکتاب العربی.

کاسانی، علاءالدین (1982م)، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، بیروت: دار الکتاب العربی.

کلینى، محمدبن یعقوب (1429ق)، الکافی، قم: دار الحدیث.

کشّی، محمدبن عمر بن عبدالعزیز (1382)، اختیار معرفه الرجال(رجال الکشّی)، تهران: وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی.

کلیبولی، عبدالرحمن بن محمد (بی تا)، مجمع الأنهر فی شرح ملتقى الأبحر، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

ماوردی، أبوالحسن علی (1414ق)، الحاوی فی فقه الشافعی، بیروت: دار الکتب العلمیة.

مفید، محمدبن محمدبن نعمان (1413ق)، المقنعة، قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید.

نجفى، محمدحسن (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

نراقى، احمد بن محمد (1415ق)، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: مؤسسه آل البیت(ع).

نظام، الشیخ (1411ق)، الفتاوى الهندیة، بیروت: دار الفکر.

نفراوی، أحمد بن غانم (1415ق)، الفواکه الدوانی، بیروت: دارالفکر.

نمری، یوسف بن عبدالبر (2000م)، الإستذکار، بیروت: دار الکتب العلمیة.

نووی، یحیى بن شرف (بی­تا)، روضة الطالبین و عمدة المفتین، بیروت: دار الکتب العلمیة.

نووی، یحیى بن شرف (بی­تا)، منهاج الطالبین و عمدة المفتین، بیروت: دار المعرفة.

نیشابوری، أبوعبدالله (1411ق)، المستدرک على الصحیحین، بیروت: دار الکتب العلمیه.