واکاوی مبانی فقهی اختیارات نظارتی رهبر در نظام جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری حقوق عمومی

چکیده

نظام‏های سیاسی در دنیای معاصر برای تضمین بقا و جهت دست‏یابی به مقبولیت سیاسی پایدار و جلوگیری از نهادینه شدن فساد، نه تنها اقدام به تشکیل نهادهای نظارتی می‏کنند بلکه برای چنین نهادهایی، اختیارات نظارتی همچون «حق اطلاع‏یابی و اشراف بر جریان امور»، «حق پرسش»، «حق تحقیق و تفحص» نیز در نظر می‏گیرند. از سوی دیگر مطابق اصل 57 قانون اساسی ایران، رهبر بر قوای سه گانه نظارت داشته و قوای سه‏گانه تحت نظارت ولایت امر، إعمال قدرت می‏کنند. حال پژوهش پیش‏رو با رویکردی فقهی، به واکاوی مبانی برخوداری رهبر از چنین اختیارتی در نظام جمهوری اسلامی ایران پرداخته است و با استناد به ادله خاصه و عامه، برخوردار بودن رهبر از چنین اختیارتی را اثبات و ادله مبنی بر حرمت تجسس و سوء ظن و ضرورت حسن ظن را مانع از این امر نمی‏داند و به گونه‏ای آنها را توجیه می‏کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Examination of the Jurisprudential Basis of the Supervisory Powers of the Leader in the Islamic Republic of Iran

نویسنده [English]

  • Hossein Zarvandi Rahmani
PhD Student of Public Law
چکیده [English]

Political systems in the contemporary world to ensure political survival and to achieve permanent political acceptance and to prevent the institutionalization of corruption, not only start to organize some Regulatory organization, but also provide Regulatory powers for such organizations as The right to research, question, getting informed and find out the on process things.
On the other hand, according to 57th article of the Iranian Constitution, the supreme leader can control the Islamic system. Present research with a jurisprudential method, wants to study such authority in the Islamic Republic of Iran for the supreme leader And it does not consider the justification of the prohibition of espionage and bad opinion, and Necessity of good opinion and justifies it as such.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Supreme Leader
  • Guardianship of the Juris Consult
  • Espionage
  • Bad Opinion
  • Good Opinion

آلوسی، سید محمود (1415ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیه.

ابن ادریس، محمد بن منصور (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

ابن فارس، احمد بن فارس (1404ق)، معجم مقائیس اللغة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

احمدی میانجی، علی (1381)، اطلاعات و تحقیقات در اسلام، تهران: نشر دادگستر.

اداره کل فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی (1380)، صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، تهران: مجلس شورای اسلامی.

اردبیلی، احمد بن محمد (1403‍ق)،‏ مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

انصاری، مرتضی (1415ق)، کتاب المکاسب المحرمة و البیع و الخیارات، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.

پور مولا، سید محمد هاشم (1383)، ضرورت تشکیلات برای دو فریضه امر به معروف و نهی از منکر (با تکیه بر فقه شیعه)؛ ‏پایان‏نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

جوان آراسته، حسین (1388)، گزینش رهبر و نظارت بر او در نظام جمهوری اسلامی ایران، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

جوهری، اسماعیل بن حماد (1407ق)، الصحاح تاج اللغه و الصحاح العربیه، بیروت: دار العلم للملایین.

حائری حسینی، سید کاظم (1414ق)، ولایه الامر فی عصر الغیبه، قم: مجمع الفکر الاسلامی.

حائری، محمدحسن (1391)، تجسس، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق)، وسایل الشیعه، قم: موسسه آل البیت(ع).

حلبی ابن زهره، حمزة بن علی حسینی (1417ق)، غنیة النزوع إلی علمی الأصول و الفروع، قم: مؤسسه امام صادق(ع).

حلبی ابو الصلاح، تقی الدین بن نجم الدین (1403ق)، الکافی فی الفقه، اصفهان: کتابخانه عمومی امام امیرالمؤمنین(ع).

حلّی سیوری، مقداد بن عبداللّه (1404ق)، التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، قم: کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی.

حمیری، عبدلله بن جعفر (1413ق)، قرب الاسناد، قم: موسسه آل البیت(ع).

خویی، سید ابوالقاسم (1416ق)، صراط النجاه، قم: مکتب نشر المنتخب.

روحانی‏قمّی، سید صادق (1412ق)، فقه الصادق(ع)، قم: دارالکتاب، مدرسه ‏امام ‏صادق(ع).

سلار، حمزة بن عبد العزیز (‏1404ق)، المراسم العلویة و الأحکام النبویة فی الفقه الإمامی، قم: منشورات الحرمین.

شریعتی، روح الله (1387)، قواعد فقه سیاسی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

شهید ثانی، زین الدین بن علی (1403ق)، کشف الریبه فی احکام الغیبه، قم: مکتبه الامام صاحب الزمان.

طباطبایی، محمد حسین (1389)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: ذوی القربی.

طبرسی، فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان، تهران: ناصر خسرو.

طریحی، فخر الدین بن محمد (1416ق)، مجمع البحرین، تهران: کتابفروشی مرتضوی.

طلابکی، اکبر (1391)، بررسی تحلیلی نحوه تحقق اصل هشتم قانون اساسی با نگاهی به نهاد ملی حقوق بشر و نهاد حسبه؛ رساله دکتری، تهران: دانشگاه تهران.

طوسی، محمد بن حسن (بی­تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

علامه حلی، حسن بن یوسف (1413ق)، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

فاضل لنکرانی، محمد (1387)، آئین کشورداری از دیدگاه امام علی(ع)، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

فخر المحققین، محمد بن حسن (1387ق)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم: مؤسسه اسماعیلیان.

فلاح سکوکلابی، محمد (1390)، سازوکار نظارت بر حکومت در اسلام و نظام لیبرالی، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).

فیض الاسلام، سید علی ­نقی(1371)، نهج البلاغه، تهران: بی­نا.

فیومی، احمد بن محمد (بی­تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی،‏ قم: منشورات دار الرضی.

قرشی، سید علی‏اکبر (1412ق)،‏ قاموس قرآن،‏ تهران: دار الکتب الاسلامیة.

الکتانی، عبد الحی (بی­تا)، التراتیب الاداریه، بیروت: دارالکتاب العربی.

کیدری، قطب الدین، محمد بن حسین (1416ق)، إصباح الشیعة بمصباح الشریعة، قم: مؤسسه امام صادق(ع).

مجلسی، محمد باقر (1403ق)، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

مجلسی، محمد باقر (1404ق)، مرأه العقول فی شرح اخبار آل الرسول، تهران: دار الکتب الاسلامیه.

مجلسی، محمد تقی (1406ق)، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، قم: موسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور.

محمدی ری ‏شهری، محمد (1421ق)، موسوعه الامام علی بن ابی طالب، قم: دارالحدیث.

مراغی حسینی، سید میر عبد الفتاح (1417ق)،‏ العناوین الفقهیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

مفید، محمد بن محمد (1413ق)، المقنعة، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.

مقدس اردبیلی، احمد بن محمد‏ (بی­تا)، زبده البیان فی احکام القرآن، قم: المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة.

ملاصدرا (صدر الدین شیرازی)، محمد بن ابراهیم (1383)، شرح أصول الکافی (صدرا)، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

منتظری نجف‏آبادی، حسینعلی (1409ق)، مبانی فقهی حکومت اسلامی، مترجم: صلواتی، محمود؛ و ابوالفضل شکوری، قم: مؤسسه کیهان.

منتظری، حسینعلی (1408ق)، دراسات فی ولایه الفقیه، قم: مرکز العالمی للدراسات الاسلامیه، دفتر تبلیغات اسلامی.

مؤمن قمّی سبزواری، علی (1421ق)، جامع الخلاف و الوفاق بین الإمامیة و بین أئمة الحجاز و العراق، قم: انتشارات زمینه سازان ظهور امام عصر(ع).

مؤمن قمّی، محمد (1425ق)، الولایة الإلهیة الإسلامیة أو الحکومة الإسلامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

نجفی، محمد حسن (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

نراقی، ملا احمد (1375)، عواید الایام فی بیان قواعد الاحکام، قم: مرکز الابحاث و الدراسات الاسلامیه.

نراقی، ملا مهدی (1383ق)، جامع السعادات، قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.

نوری‏ الهمدانی، حسین (1416ق)، الامر بالمعروف و النهی عن المنکر،‏ قم: موسسه المهدی الموعود (عج).

وحید بهبهانی، محمد باقر (1424ق)، مصابیح الظلام، قم: مؤسسة العلامة المجدد الوحید البهبهانی.

یعقوبی، محمد بن اسحاق (1356)، تاریخ یعقوبی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.