تحلیلی بر قاعده فقهی «إعانه بر برّ» و موارد کاربرد آن در عرصه حکومت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری مدیریت بازرگانی

چکیده

قاعده فقهی «اعانت بر برّ» از قواعد فقهی است که فقها در کتب و منابع فقهی بدان پرداخته‏اند. این قاعده که نقش بسیار مهمی در تقویت روحیه تعاون، یاری، سلامت و پاکی جامعه دارد، در آیات متعدد و سیره و سنت معصومین(ع)، بدان اشاره شده است و فقهای امامیه نیز با استناد به قاعده «اعانت بر برّ» در عرصه‏های مختلف فرهنگی، اجتماعی و سیاسی فتوا داده‏اند. از جمله مواردی که فقها با استناد به قاعده اعانت بر برّ بدان فتوا داده داده اند می‏توان به تشکیل حکومت اسلامی و ابقای آن، ولایت عدول مومنین، ضرورت عمران و آبادانی جامعه، اقامه و برپایی عبادات و غیره اشاره کرد. در این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی و با جستجوی در آیات، روایات و فتاوای فقهای امامیه انجام گرفته، سعی بر آن است ضمن بررسی و تبیین قاعده فقهی «اعانت بر برّ»، مصادیق و کاربردهای این قاعده در عرصه‏های مختلف حکومتی و وظیفه حکومت اسلامی در قبال آن تبیین شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Studying the Jurisprudent Rule of "Bond Together in Piety" and Its Usage at Jurisprudence

نویسنده [English]

  • Mohsen Davood Abadi
PhD Student of Business Management
چکیده [English]

The jurisprudent rule of "bond together in piety" is a rule which jurisprudents have pay attention to it in jurisprudential books and sources. This rule plays a very important role in strengthening morale of Cooperation, helping, health and cleanliness of the community mentioned in many verses and narrations but the most important reason is the second verse of Surah al-Maidah: And bond together in piety and righteousness, and do not bind together in sin and aggression.
According to the jurisprudents, this rule uses in various aspects of government including helping to establishing an Islamic government and the necessity of Islamic community development, establishing worships and etc.
This study tries to: By accurately explaining meaning of piety and righteousness According to studies of commentators of the Holy Qur'an and the great Shia's jurisprudents at content, evidence and documentation of this rule starts to explain the uses of this rule in government and Islamic countries according to studies of   great Shia's jurisprudents.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bond in Piety
  • Islamic government
  • Bond
  • Righteousness
  • Propaganda of Religion

قرآن کریم

ابن‏منظور، محمد بن مکرم (1408ق)، لسان‏العرب، بیروت: دار احیاءالتراث العربی.

استرآبادی، رضی الدین (1379)، شرح الشافیه، تهران: مرتضوی.

انصاری، مرتضی (1420ق)، کتاب المکاسب، قم: مجمع الفکر الإسلامی.

تبریزی، جواد (1431ق)، إرشاد الطّالب فی شرح المکاسب، قم: دارالصدیقةالشهیده.

حسینی مراغی، میرعبدالفتاح (1417ق)، العناوین الفقهیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

حکیم، سید محسن طباطبایی (1416ق)، مستمسک العروةالوثقی، قم: موسسه دار التفسیر.

حلّى، مقداد بن عبد اللّه سیورى (1404ق)، التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى.

حمیری، نشوان بن سعید (1420ق)، شمس العلوم و الدواء الکلام العرب من الکدوم، بیروت: دارالکفر المعاصر.

خمینی، سید روح الله‏ (1415ق)، المکاسب المحرمه، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

خویى، سید ابو القاسم موسوى (1409ق)، مبانی العروة الوثقى، قم: منشورات مدرسة دار العلم.

راوندی، قطب الدین سید بن عبدالله (1405ق)، فقه القرآن، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.

سبزواری، سیدعبدالاعلی (1413ق)، مهذب الاحکام، قم: دفتر آیت الله سبزواری.

سبزواری، محمد باقر (1423ق)، کفایةالاحکام، قم: اسلامی.

سید رضی، محمد بن حسین (1414ق)، نهج البلاغه، قم: موسسه نهج البلاغه.

شریعتی، روح الله (1378)، قواعد فقه سیاسی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

شیرازى، قدرت الله انصارى و پژوهشگران مرکز فقهى ائمه اطهار (1429ق)، موسوعة أحکام الأطفال و أدلتها، قم: مرکز فقهى ائمه اطهار(ع).

شیرازى، ناصر مکارم (بی‏تا)، ربا و بانکداری اسلامی، قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب(ع).

شیرازی، سید محمد حسینی (1420ق)، فقه البیئه، بیروت، الوعی الاسلامی.

طباطبایی، محمد حسین (1393ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسه اسماعیلیان.

طبرسی، فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو.

طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1387ق)، المبسوط فی فقه الامیه، تهران: المکتبه المرتضویه.

طوسی، محمد بن‏ حسن (1384ق)، امالی‏الطوسی، با تحقیق سیدمحمد صادق بحرالعلوم، بغداد، المکتبةالأهلیه.

عمید زنجانی، عباسعلی (1421ق)، فقه سیاسی، تهران: امیرکبیر.

فاضل کاظمی، جواد بن سعد اسدى، (بی‏تا)، مسالک الأفهام إلى آیات الأحکام، بی‏جا: بی‏نا.

فراهیدی، خلیل ‏بن‏ احمد (1410ق)، کتاب ‏العین، قم: نشر هجرت.

فیومی، احمد بن محمد مقری، (بی‏تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: منشورات دارالرضی.

قرشی، سیدعلی اکبر (1412ق)، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

کلینی، محمد بن ‏یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

لارى، سید عبد الحسین (1418ق)، التعلیقة على المکاسب، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.

محقق اردبیلی، احمد بن محمد (1413ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

محقق اردبیلی، احمد بن محمد (بی‏تا)، زبده البیان فی احکام القرآن، تهران: المکتبه الجعفریه لاحیاء الآثار الجعفریه.

منتظری نجف آبادی، حسینعلی (1415ق)، دراسات فی المکاسب المحرمه، قم: نشر تفکر.

منتظری نجف آبادی، حسینعلی (1417ق)، مبانی فقهی حکومت اسلامی، قم: بی­نا.

موسوی بجنوردی، حسن (1419ق)، القواعد الفقهیه، قم: نشر الهادی.

نائینی، محمد حسین (1424ق)، تنبیه الامه و تنزیه المله، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

نجفی ایروانی، علی بن عبدالحسین (1406ق)، حاشیه المکاسب، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

نجفی، محمد حسن (1981م)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار إحیاءالتراث العربی.

نراقی، احمد بن محمد (1417ق)، عوائد الایام، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

هاشمی شاهرودی، سید محمود (1385)، فرهنگ فقه، قم: مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی.