مبانی فقهی مسئولیت همگانی انسان در قبال محیط زیست با تأکید بر اندیشه‏ های آیت الله خامنه‏ ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی

چکیده

یکی از بحران‏هایی که بشر امروزه در معرض آن قرار دارد، بحران محیط زیست است؛ متاسفانه این مساله کشورها را با مشکلات و چالش‏های زیادی مواجه ساخته است که از جمله می‏توان به آلودگی هوا، انقراض نسل حیوانات، تنش‏های آبی، قطع بی‏رویه جنگل‏ها و غیره اشاره کرد. به اذعان اندیشمندان این بحران ناشی از عدم احساس مسئولیت انسان در قبال طبیعت و محیط زیست است. خوشبختانه در اسلام جامع‏ترین، دقیق‏ترین و صحیح‏ترین شیوه تعامل با محیط زیست و حفاظت از آن بیان شده است و نگاه اسلام در این باره را می‏توان عاطفی، اخلاقی و معنوی و هدایتگرانه دانست. آیات قرآن کریم، سنت و سیره معصومین علیهم السلام، عقل، اجماع از مبانی مهمی هستند که فقها در بیان مسئولیت انسان‏ها در قبال محیط زیست و طبیعت سالم بدان اشاره کرده‏اند. علاوه بر این فقها برای اثبات مسئولیت انسان‏ها درباره حفاظت از محیط زیست به قواعد فقهی نیز استناد کرده‏اند که از جمله این قواعد می‏توان به قاعده لاضرر، مصلحت و اهم و مهم اشاره کرد. نگارنده مقاله در این مقاله در تلاش است مبانی فقهی مسئولیت همگانی انسان‏ها در قبال طبیعت و حفاظت از محیط زیست زیست سالم با تأکید بر اندیشه‏های آیت الله خامنه‏ای تبیین نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Jurisprudential Foundations of Human Responsibility towards the Environment with Emphasis on the Ideas of Ayatollah Khamenei

نویسنده [English]

  • Mahdi Erfanian
PhD Student of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Azad University (Rey City Campus)
چکیده [English]

One of the tensions that mankind is exposed today is Environmental crisis; unfortunately, this has faced many countries with many challenges Such as: Air pollution, extinction of animal generation, water stresses, cutting of forests, etc. According to scholars, the crisis is due to a lack of human responsibility for nature and the environment.
Fortunately Islam has the most comprehensive, precise and correct way of interacting with the environment and protecting it is expressed and the Islamic perspective in this regard can be considered an emotional, moral, spiritual and guiding perspective
The verses of the Holy Quran, the Sunnah and the Sera of the imams (as), reason, consensus of opinion are important foundations that The jurists point out that human beings are responsible for the environment and healthy nature in addition they use some jurisprudential rule like: no harm or damage in Islam, public interest, more important instances exclude the important ones.
The author in this article is trying to explain the jurisprudential foundations of the public responsibility towards nature and the conservation the healthy environment with an emphasis on the ideas of Ayatollah Khamenei.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ayatollah Khamenei
  • Environment
  • Responsibility
  • Shia's Jurisprudent
  • Corrupting on Earth

قرآنکریم

ابن براج، قاضی عبدالعزیز (1406ق)، المهذب، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

اصفهانی، راغب (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، لبنان: دارالعلم.

امین، نصرت (1361)، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، تهران: نهضت زنان مسلمان.

جزیری، عبدالرحمن (1419ق)، الفقه علی المذاهب الاربعه و مذهب اهل البیت وفقا لمذهب اهل بیت(ع)، بیروت: دارالثقلین.

جوادی آملی، عبدالله (بی‏تا)، فلسفه حقوق بشر، قم: مرکز نشر اسراء.

حرانی، ابن شعبه (1404ق)، تحف العقول، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

حرعاملی، محمد بن حسن (1409ق)، وسائل الشیعه، قم: موسسه آل‏البیت(ع).

حلبی، ابوصلاح (1403ق)، کافی فی الفقه، اصفهان: کتابخانه امیرالمومنین(ع).

حلّی، ابن‏ادریس (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

خامنه‏ای، سید علی (1395)، نهضت حفظ محیط زیست، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.

سلار دیلمی، حمزه بن عبدالعزیز (1404ق)، المراسم، قم: منشورات الحرمین.

سید رضی، محمد بن حسین (1414ق)، نهج البلاغه، قم: موسسه نهج البلاغه.

شرتونی، سعید (1992م)، أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، بیروت: مکتبة لبنان.

شیرازی، سید محمد حسینی (1420ق)، فقه البیئه، بیروت: الوعی الاسلامی.

صدوق، قمی، محمد بن ‏علی (1413ق)، من لایحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

طوسی، محمد بن حسن (1400ق)، النهایه، بیروت: دارالکتب العربی.

طوسی، محمد بن حسن (1417ق)، تهذیب الاحکام، تهران: مکتبه صدوق.

طوسی، محمد بن حسن (1418ق)، تهذیب الاحکام، تهران: مکتبه صدوق.

عطاردی، عزیزالله (1406ق)، مسند الامام رضا علیه السلام، مشهد: الموتمر العالمی للامام الرضا(ع).

علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر (1414)، تذکره الفقها، قم: موسسه آل‏البیت(ع).

فاضل مقداد (1425ق)، کنزالعرفان، قم: انتشارات مرتضوی.

فراهیدی، خلیل ‏بن‏ احمد (1414ق)، کتاب ‏العین، قم: اسوه.

کلینی، محمد بن‏ یعقوب (1407ق)، الکافی، تحقیق: علی‏اکبر غفاری، تهران: دارالکتب الاسلامیه، بیروت: دارصعب و دارالتعارف.

مجلسی، محمد باقر (1386ق)، بحارالانوار، چاپ اوّل، تهران: مکتبةالاسلامیّه.

محقق حلی، نجم الدین جعفر بن حسن (1408ق)، شرایع الاسلام، قم: موسسه اسماعیلیان.

مطهری، مرتضی (1380)، مجموعه آثار شهید مطهری، تهران: صدرا.

مفید، محمد بن محمد (1413ق)، المقنعه، قم: کنگره جهانی شیخ مفید.

نائینی، محمد حسین (1378)، تنبیه الأمة و تنزیه الملة،تهران: شرکت سهامى انتشار.

نجفی، محمد حسن (1404ق)، جواهر الکلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

نوری، میرزا حسین (1408ق)، مستدرک الوسائل، بیروت: موسسه آل‏البیت لاحیاء التراث.

هاشمی شاهرودی، سید محمود (1385)، فرهنگ فقه، قم: مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی.