قاعده فقهی حرمت اختلال نظام و کاربرد آن در حوزه ارتباطات و رسانه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

قاعدۀ حرمت اختلال نظام از مهم‌ترین قواعدی است که دربردارندۀ حکم فقهی حفظ نظام و جلوگیری از اختلال در آن است. قاعده نفی اختلال نظام از جمله ضروریات مسلم اجتماعی فقه امامیه است و فقها در ابواب مختلف فقهی بدین قاعده استناد کرده­اند. طبق این قاعده آنچه سبب از هم پاشیدگی هریک از این نظام‌های اجتماعی یا ضربۀ به آنها و اختلال در آنها شود، جایز نیست و حفظ هریک از این نظام‌ها واجب است. از جمله این نظام­ها، نظام ارتباطات و رسانه است. در روزگار ما که سیل مسائل نوپیدای فقه سرازیر شده و خودنمایی می‌کند، بررسی ابعاد گوناگون این قاعده در نظام ارتباطات و رسانه ضروری می‌نماید. از این رو در این مقاله سعی بر آن شده است این قاعده مورد تعریف واقع شده و ادله و مستندات شرعی این قاعده بیان گردد و همچنین کاربرد و گستره قاعده وجوب حفظ نظام و نفی اختلال نظام در نظام ارتباطات و رسانه مورد واکاوی و بررسی قرار واقع شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Jurisprudential Rule of the System's Disorder and its Usage in the Field of Communication and Media

نویسنده [English]

  • Seyyed Ali Hosseini
Associate Professor of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Imam Sadiq(a.s) University
چکیده [English]

The rule of 'prohibited that system disordered' is one of the most important rules that include the jurisprudential ruling of maintaining the system and preventing it from being disturbed. This rule is one of the most important social requirements in Shia’s jurisprudent that the jurists referred to it in many part of jurisprudent.
According to this rule what that causes the disintegration of each part of these social systems or strike and disrupt them, is not permissible and the preserving these systems is obligatory. Some part of this system is the field of communication and media. Nowadays, lots of modern question at jurisprudence discovered so study in different aspects of this rule is useful especially in the field of communication and media.
This study tries to explain this rule and check out the documents abate that and also studied the usage and inclusion of that in the field of communication and media system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • System Disorder
  • Preserving the System
  • Connections
  • Jurisprudential Rule
  • Media

قرآن کریم

آشتیانی، میرزا محمد حسن (1362)، کتاب القضا، قم: منشورات دارالهجره.

ابن داوود حلی، تقی‏الدین حسن بن علی (1383)، رجال ابن داوود، قم: انتشارات رضی.

اسماعیلی، محسن، و نصرالهی، محمد صادق (1395)، «پالایش فضای مجازی و حکم و مسائل آن از دیدگاه فقهی»، نشریه دین و ارتباطات، شماره 49.

انصاری، محمد علی (1429ق)، الموسوع الفقهیه المیسره، قم: مجمع الفکر الاسلامی.

انصاری، مرتضی (1411ق)، المکاسب المحرمه و البیع و الخیارات، قم: منشورات دارالذخائر.

انصاری، مرتضی (1414ق)، رسائل فقهی، قم: مجمع الفکر الاسلامی.

جاویدنیا، جواد و همکاران (1394)، «واکاوی سیاست‏های پالایش محتوای مجرمانه (فیلترینگ) از منظر فقهی»، نشریه دین و ارتباطات، شماره 48.

حرّ عاملی، محمد بن‏ حسن (1391ق)، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعة، با تحقیق عبد الرحیم ربانی شیرازی، بیروت: دار احیاءالتراث العربی.

حسینی مراغی، میر عبدالفتاح (1417ق)، العناوین، قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.

حمصّی رازی، سدید الدین محمود حمصی (1414ق)، المنقذ من التقلید، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.

خمینی، سید روح الله (1381ق)، المکاسب المحرّمه، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

خمینی، سید روح الله (1386)، صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

خمینی، سید روح الله (1413ق)، انوار الهدایة فی التعلیقه علی الکفایه، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

خمینی، سید روح الله‏ (1423ق)، ولایت فقیه، تهران: موسسه تنظیم و نظر آثار امام خمینی(ره).

خمینی، سید روح الله (بی­تا)، تحریرالوسیله، قم: دارالعلم.

خمینی، سید مصطفی (1372)، تحریرات فی الأصول، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

خواجه سروی، غلامرضا، و بیات، مرتضی (1397)، «سیاست­گذاری رسانه مطلوب در جمهوری اسلامی ایران»، نشریه دین و ارتباطات، شماره 52.

خویی، سید ابوالقاسم (1403ق)، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرّواة، بیروت: دار الزهرا.

خویی، سید ابوالقاسم (1412ق)، مصباح الفقاهه، با تقریر میرزامحمد علی توحیدی، بیروت: دار الهادی.

خویی، سید ابوالقاسم (بی‏تا)، التنقیح فی شرح العروةالوثقی، قم: مؤسسة آل‏البیت الاحیاءالتراث.

درگاهی، مهدی (1395)، «میان کنش قاعده حفظ نظام و حریم خصوصی افراد»، فصلنامه پژوهش‏های حفاظتی امنیتی دانشگاه امام حسین(ع)، شماره 19.

سبزواری، سید عبدالاعلی (1413ق)، مهذب الاحکام، قم: دفتر آیت الله سبزواری.

شرتونی، سعید (1992م)، أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، بیروت: مکتبة لبنان.

شریفی و همکاران (1397)، «آسیب‏شناسی سیاست‏گذاری تولید محتوای فضای مجازی در ایران»، فصلنامه مدیریت دولتی، شماره 2.

صلواتیان، سیاوش، و روشندل، طاهر (1390)، «مدیریت رسانه‏ای بحران؛ رویکردی پیشگیرانه»، فصلنامه پژوهش‏های ارتباطی، سال هجدهم، شماره 66.

طباطبایی، سید محمد حسین (1374)، تفسیر المیزان، ترجمه محمد باقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

طبرسی نوری، اسماعیل (بی‏تا)، کفایةالموحّدین، تهران: علمیه اسلامیه.

طوسی، محمد بن‏ حسن (1387ق)، المبسوط فی فقه الامامیه، تهران: المکتبة الرضویه.

علامه حلی، حسن ‏بن ‏یوسف (1381ق)، خلاصةالاقوال، با تحقیق سید محمد صادق بحرالعلوم، نجف: الطبعةالحیدریه.

علامه حلّی، حسن ‏بن ‏یوسف (1388ق)، الألفین فی إمامه أمیرالمؤمنین(ع)، نجف: مکتبةالحیدریه.

علامه حلّی، حسن‏ بن‏ یوسف (1404ق)، مبادی الوصول إلی علم الأصول، قم: المطبعة العلمیه.

علی ‏محمدی، طاهر و همکاران (1394)، «بررسی فقهی ایجاد نیاز کاذب با تأکید بر آثار اجتماعی آن»، نشریه معرفت فرهنگی و اجتماعی، شماره 2.

فخار طوسی، جواد (1385)، پژوهشی فقهی در خبر و خبرگزاری، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

فراهیدی، خلیل ‏بن احمد (1414ق)، ترتیب کتاب‏العین، قم: اسوه.

فیض ‏الاسلام، سید علی ‏نقی (1371)، نهج‏البلاغه، تهران: بی­نا.

قانع، احمد علی (1392)، «آسیب‏شناسی فقهی و اخلاقی تبلیغات بازرگانی»، مطالعات فرهنگ ارتباطات، سال چهاردهم، شماره 21.

قمی، محمد بن ‏علی (1363)، عیون اخبارالرضا، قم: کتاب ‏فروشی طوسی.

کرکی، علی ‏بن حسین (1410ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسه آل‏البیت(ع).

کلینی، محمد بن ‏یعقوب (1401ق)، الکافی، با تحقیق علی‏اکبر غفاری، بیروت، دارصعب و دارالتعارف، چاپ چهارم.

معتمد نژاد، کاظم (1369)، «آگهی تجارتی و از خودبیگانگی انسان»، فصلنامه رسانه، شماره20.

مکارم شیرازی، ناصر (1374)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

ملک افضلی، محسن و همکاران (1391)، «مفهوم نظام و کاربرد آن در فقه و اصول»، نشریه فقه و اصول، شماره 88.

منتظری، حسینعلی (1408)، دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه، قم: منشورات المرکز العالمی للدراسات الاسلامیه.

موسوی بجنوردی، حسن (1413ق)، القواعد الفقهیه، قم: مؤسسه اسماعیلیان.

نائینی، محمد حسین غروی (1424ق)، تنبیه الامه و تنزیه المله، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

نجاشی، احمد بن ‏علی (1408ق)، رجال النجاشی، بیروت: دارالأضوا.

نراقی، احمد (1417ق)، عوائدالایام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

وحید بهبهانی، محمد باقر (1417ق)، الحاشیة علی مجمع الفائدة و البرهان، قم: مؤسسه علامه وحید بهبهانی.