بررسی فقهی حقوقی دیدگاه شیخ محمد عبده پیرامون حکومت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران

چکیده

اندیشه حکومت اسلامی در دوران مدرن و چیستی و چگونگی تشکیل و اعمال آن در این عصر و نسبت آن با دموکراسی‌ غربی و دستاوردهای غیرمسلمانان، مهم‌ترین دغدغه‌ی اندیشمندان سیاسی مسلمان معاصر بوده است. در این بین، روشنفکران دینی در جهان عرب از پیشگامان طرح سؤال در این باب و دادن پاسخ‌های مقتضی بوده‌اند. شیخ محمد عبده که از پیشگامان طرح اندیشه بازگشت به سلف صالح و پیرایش دین از خرافات است، از مهم‌ترین اندیشمندانی است که رجوع به آثار و اقوال او می‌تواند ما را در فهم تاریخی این نظریات کمک کند. عبده علاوه بر تأکید بر آموزش مردم و تقدم آن بر هرگونه اعمال سیاسی، در مقابل اتفاقات سیاسی زمانه خود ساکت ننشست و با پرداختن به مفاهیمی همچون معنای حکومت، حاکم، شکل حکومت اسلامی، شرایط خلیفه، اختیارات خلیفه، معنای أولی‌الأمر، نقش شورا در حکومت اسلامی، فرق بین سلطنت و حکومت اسلامی و فرق بین تئوکراسی و حکومت اسلامی، گنجینه‌ای گران‌بها در اختیار محققین در این حوزه گذاشت. این نوشته کوشیده است که با پرداخت هرچند اجمالی به این مفاهیم در گفتمان حقوقی-سیاسی عبده، به واکاوی ریشه‌های اندیشه‌ی حکومت اسلامی در دنیای امروز که مهم‌ترین آن‌ها جریان‌های اخوان المسلمین و داعش هستند بپردازد و با دوری از مناقشات قومی-مذهبی، از یکی از بزرگترین تئوریسین‌های این مکتب مطالبی را نقل کند که به فهم گفتار و رفتار گروه‌های سلفی امروز کمک کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Legal Jurisprudential Review of the Viewpoint of Sheikh Mohammed Abduh on the Government

نویسنده [English]

  • Mohammad Saeed Momtaznia
Ph.D. Student of Public Law at Tehran University
چکیده [English]

The thought of Islamic rule in modern times and how it was formed and applied in this era, and its relation to Western democracy and the achievements of non-Muslims, was the main concern of contemporary Muslim political thinkers. Meanwhile, religious intellectuals in the Arab world have been pioneers in asking questions and giving adequate responses. Sheikh Mohammed Abduh, who is one of the pioneers of the idea of ​​returning to the forefront of righteousness, and the extension of religion to superstition, is one of the most important thinkers who can refer to his works and words, which can help us in the historical understanding of these ideas. Abduh, in addition to emphasizing the education of the people and its primacy over all political acts, did not remain silent against the political events of his time and by addressing concepts such as the meaning of the state, the ruler, the form of Islamic government, the conditions of the caliph, the powers of the caliph, the meaning of the oval, the role of the council in The Islamic government, the difference between the monarchy and the Islamic government, and the difference between theocracy and Islamic government, provided valuable treasures to researchers in this area. This paper tries to pay attention to these concepts in the legal-political discourse of Abduh, paying attention to the ideological roots of the Islamic government in today's world, the most important of which are the movements of the Muslim Brotherhood and ISIL, and by avoiding ethnic-religious disputes, one of the The largest theorists of this school are quoted to help understand the speeches and behavior of today's Salafist groups.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Muhammad Abduh
  • Islamic government
  • Islamic ruler
  • public law
  • council
  • Salafism
  • law

قرآن کریم

احمدی، مهدی (1383)، شیخ محمد عبده؛ رایت اصلاح، تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی-معاونت فرهنگی.

اسد‌آبادی، سید جمال‌الدین، و عبده، محمد (1356)، العروة الوثقی، ترجمه زین‌العابدین کاظمی خلخالی، تهران: انتشارات حجر.

امین، احمد (2012م)، زعماء الإصلاح فی العصر الحدیث، قاهره: مؤسسة هنداوی للتعلیم والثقافة.

پاکتچی، احمد و دیگران (1390)، بنیادگرایی و سلفیه؛ بازشناسی طیفی از جریان‌های دینی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

حسینی طباطبائی، مصطفی (1362)، شیخ محمد عبده؛ مصلح بزرگ اجتماعی، تهران: انتشارات قلم.

رشید رضا، محمد (1961م)، تفسیر المنار، بیروت: دار المعرفة.

رشید رضا، محمد (2006م)، تاریخ الأًستاذ الإمام الشیخ محمد عبده، قاهره: دار الفضلیة.

رئیس کرمی، سید علی (1382)، شیخ محمد عبده و همبستگی جهان اسلام، زاهدان: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت سیستان و بلوچستان.

صاحبی، محمدجواد (1380)، مبانی نهضت احیای فکر دینی، قم: بوستان کتاب قم.

صالحی نجف‌آبادی، ناصر (1374)، بررسی اندیشه‌های سیاسی شیخ محمد عبده، (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

عبده، محمد (1989م)، الإسلام و النصرانیة مع العلم و المدینة، بیروت: دار مکتبة ‌الحیاة.

علیخانی، علی‌اکبر و همکاران (1390)، اندیشه سیاسی متفکران مسلمان، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

عمارة، محمد (1993م)، الأعمال الکاملة الإمام الشیخ محمد عبده، بیروت: دار الشروق.

عنایت، حمید (1356)، سیری در اندیشه سیاسی عرب، تهران: انتشارات امیرکبیر.

غمامی، سید محمدمهدی و همکاران (1395)، اندیشه‌های حقوق عمومی، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.

مطهری، مرتضی (1363)، نهضت‌های اسلامی در صد ساله اخیر، قم: انتشارات صدرا.

موسوی خلخالی (1360)، تاریخ نظریات سیاسی اسلام، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).