بررسی فقهی - اقتصادی اجاره ابزار تولید (مطالعه موردی نظرات شهید صدر و امام موسی صدر)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه امام صادق(ع)

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه امام صادق(ع)

3 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

در طی فرآیند تولید، عوامل مختلف انسانی و غیر انسانی دخالت داشته و بدون وجود آن­ها هرگز نمی­توانیم شاهد شکل‌گیری و پس از آن، سوددهی تلاش­هایی که در این راستا انجام می­گیرد باشیم. اما مسئله قابل توجهی که در همین زمینه وجود دارد، میزان اختصاص سود عملیات تولید به هر یک از این عوامل است. در آثار فقهای مذهب تشیع و همچنین در لسان اقتصاددانان، نظرات متفاوت و یا متناقضی در مورد مشارکت یا عدم مشارکت ابزار تولید در سود محصول یافت می­گردد که هرکدام از آن آراء، مستند به ادله‌ای قابل تأمل می­باشند. عده­ای سهم ابزار تولید را تنها در اجاره‌بها می­دانند و عده‌ای علاوه بر آن قائل به مشارکت این ابزار در سود محصول نیز می­باشند. در مقاله حاضر پس از بررسی دیدگاه برخی از مکاتب همچون کمونیسم و مارکسیسم به دنبال پاسخگویی به این سؤال با تکیه بر آراء فقها به‌ویژه شهید صدر(ره) -که بیش از سایرین از منظر فقهی به این مسئله پرداخته است- می­باشیم و در پایان پس از بررسی و نقد نظر ایشان به این نتیجه دست یافته­ایم که می­توان برای ابزار تولید، سهمی از سود محصول علاوه بر اجاره‌بها را در نظر گرفت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Jurisprudential - Economical Review of Rental of Production Tools, Case Study of Martyr Sadr and Imam Musa Sadr's Comments

نویسندگان [English]

  • Asghar Agha Mahdavy 1
  • Hamidreza Tamaddon 2
  • Ali Zahed 3
1 Associate Professor of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Imam Sadiq(a.s) University
2 PhD Student of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Imam Sadiq(a.s) University
3 PhD Student of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Fedowsi University
چکیده [English]

During the production process, various human and inhuman factors are involved, and without them, we can never see the formation and then, the profitability of the efforts made in this direction. But there is a significant issue here, the amount of operating profit allocation to each of these factors. In the works of the Jurisprudents of the Shi'i religion as well as economists, there are different or contradictory views on the participation or non-participation of the means of production in the profit of the product. Each of those votes is documented in an ad notable way. Some consider the share of production tools only in rentals. In addition, some people believe that this tool is also part of the product's profit. This article examines the views of some schools such as Communism and Marxism, we seek to answer this question by relying on the opinions of the jurists, especially the martyr Sadr. In the end, after reviewing and criticizing our views, we have come to the conclusion that for the means of production, the share of the profit of the product in addition to the rent can be considered.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Production Tools
  • Rent
  • Contract of Farm Letting
  • Fixed Profit

قرآن کریم

انصاری، مرتضی بن محمدامین (1415ق)، کتاب المکاسب، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.

بختیاری، صادق (۱۳۸۲)، تحلیلی از توزیع درآمد با استفاده از روش پارامتریک، تهران: وزارت امور اقتصادی معاونت امور اقتصادی.

جاسبی، عبدالله (1376)، ارزیابی و نقد نظام‌های اقتصادی، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی مرکز انتشارات علمی.

حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق)‌، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة‌، قم: مؤسسه آل البیت(ع)‌.

حسن نژاد، رجبعلی (1390)، مدیریت توزیع، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).

خمینى، سید روح‌الله (بی­تا)، تحریر الوسیلة‌، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.

خویى، سید ابوالقاسم (1418ق)‌، موسوعة الإمام الخوئی‌، قم:‌ مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی(ره).

رزاقی، مصطفی (1381)، تحلیل مبانی معیارهای توزیع درآمد در نظریه‌های اقتصادی با نگرش اسلامی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

شهید اول، محمد بن مکى (1410ق)‌، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة‌، بیروت: دار التراث- الدار الإسلامیة‌.

شهید ثانى، زین­الدین بن على (1412ق)‌، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم‌.

شوشترى، محمدتقى (1406ق)‌، النجعة فی شرح اللمعة‌‌، تهران: کتابفروشى صدوق.

صدر، امام موسی (1386)، رهیافت‌های اقتصادی اسلام، ترجمه مهدی فرخیان، قم: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر.

صدر، سید محمدباقر (1417ق)‌، اقتصادنا‌، قم: دفتر تبلیغات اسلامى- شعبه خراسان.

صدر، سید محمدباقر (بی­تا)، اقتصاد ما، ترجمه عبدالعلی اسپهبدی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه قم.

طوسى، محمد بن حسن (1387)‌، المبسوط فی فقه الإمامیة‌‌، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة‌.

علامه حلی، حسن بن یوسف (1414ق)‌، تذکرة الفقهاء‌، قم: مؤسسه آل البیت(ع)‌.

فیض کاشانی، محمدمحسن (1406ق)، الوافی، اصفهان: کتابخانه امام امیرالمؤمنین علی(ع).

کاشف الغطاء، عباس بن حسن (بی­تا)‌، العروة الوثقى فی الدین‌، بی­جا: مؤسسه کاشف الغطاء.

کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.

کومارسن، آمارتیا (۱۳۸۱)، در باب نابرابری اقتصادی، ترجمه حسین راغفر، تهران: مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.

مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1404ق)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، تهران: دار الکتب الإسلامیة.

محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق)‌، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام‌‌، قم: مؤسسه اسماعیلیان‌.

موسویان، سید عباس (1388)، فقه معاملات بانکی، قم: المصطفی.

نجفى، محمدحسن (1404ق)‌، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.