واکاوی قلمرو احکام دین بر مبنای قاعده «عدم خلو واقعه از حکم شرعی» با رویکرد برون دینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد مقطع خارج حوزه علمیه قم، دانشگاه امام صادق(ع) تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق، دانشگاه عدالت، تهران، ایران

چکیده

با توجه به‌سرعت پرشتاب ارتباطات، محو و یا کم‌رنگ شدن مرزها؛ انسان با پدیده عظیم جهانی‌شدن روبروست. لاجرم با این تحولات، بخش گسترده‌ای از زندگى بشر دستخوش تغییر خواهد بود؛ ازاین‌رو، یکی از مهم‏ترین دغدغه‌های امروز و حائز اهمیت این است؛ که احکام و فقه اسلام، به چه میزان قدرت پاسخ‏گویی و حل نظام مسائل نوپدید را دارند؟ قبل از پرداختن به این مسئله در ابتدا باید ثابت کرد؛ که قلمرو احکام دین، علاوه بر بعد فردی، سایر ابعاد حیات بشر، ازجمله حوزه اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی را در برمی‌گیرد.
تبیین قلمرو احکام دین بر مبنای قاعده «عدم خلو واقعة عن الحکم الشرعی» یکی از راه‏های اثبات این امر است. فقها برای اثبات این قاعده به ادله شرعی و عقلی تمسک کرده‏اند. در این نوشتار سعی شده به شیوه توصیفی-تحلیلی، مفاد قاعده، با رویکرد برون دینی با استناد به مهم‏ترین دلایل عقلی نظیر «حسن و قبح عقلی و ملازمه آن با شرع» و «ملازمه مصالح و مفاسد با حکم» مورد بررسی قرار گیرد.
نتایج پژوهش حاکی از آن است که با پذیرش حسن و قبح ذاتی در اشیاء و وجود ملازمه حکم عقل با شرع و همچنین با درک وجود ملازمه بین مصلحت و حکم و تبعیت احکام از مصالح و مفاسد، می‌توان اثبات کرد؛ دین اسلام به عنوان دینی جامع، هیچ واقعه‌ای از وقایع عالم را بدون حکم شرعی رها نکرده است و فقه را متکفل سامان بخشى به ابعاد فردی و اجتماعی زندگى قرار داده است و اظهار داشت؛ که این دین، قابلیت جهانی‌شدن، در مسیر ایجاد «تمدن نوین اسلامی» را دارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Examining of Religion on the Basis of the Rule “Events are not left out of the law” by Extra-Religious Approach

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hasan Goli Shirdar 1
  • Sakineh Manzari Majid 2

1 Professor of Qom Seminary, Qom, Iran

2 PhD Student of the Department of Fiqh and Islamic Law Foundations at Edalat University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Due to the fast pace of communication, the fading or fading of borders, human beings are facing the enormous phenomenon of globalization; inevitably, these developments will change a large part of human life, hence one of the most important concerns of today. And it is important: to what extent do Islamic rulings and jurisprudence have the power to respond to and resolve emerging issues? Before addressing this, it must first be proven that the domain of religious law, in addition to the individual dimension, encompasses other aspects of human life, including the social, economic, and cultural spheres.
The results of the study indicate that by accepting the goodness and inhumanity inherent in the objects and the existence of the rationality of the law with the Shari'a, as well as by understanding the existence of the balance between the rationality and the rationality and the obedience of the laws to the material and the corruptible, one can prove Islam as a religion. Jami'ah has not abandoned any of the events of the world without the Shariah ruling and considered jurisprudence to be a part of the individual and social dimension of human life, stating that this religion could be globalized in order to create a new Islamic civilization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • religion
  • Comprehensiveness of Religion
  • Rvents and Events
  • Laws and Rules
  • Non-Event
قرآن کریم.

آذرنوش، آذرتاش (1387). فرهنگ معاصر عربی- فارسی. تهران: انتشارات سمت.

ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.

استرآبادى، محمد امین (1426ق). الفوائد المدنیة. قم: مؤسسة النشر الاسلامى.

آشتیانى، محمد حسن (1404ق). بحرالفرائد فى شرح الفرائد. قم: کتابخانه آیة اللّه نجفى.

اصفهانى، محمد حسین (1363). الفصول الغرویة فى الاصول الفقهیة. قم: دار احیاء العلوم الاسلامیة.

اصفهانى، محمد حسین (1374ق). نهایة الدرایة فى شرح الکفایة. قم: سید الشهداء(ع).

اصفهانى، محمد حسین (1409ق). بحوث فى الاصول. قم: مؤسسة النشرالاسلامى.

اصفهانی، حسن (1417ق). الهدایه فی الاصول الفقه. قم: موسسه صاحب الامر.

اصفهانی، محمد تقی (بی­تا). هدایه المسترشدین. قم: موسسه آل البیت(ع).

اصفهانی، محمد رضا (1413ق). وقایه الاذهان. قم: موسسه آل البیت(ع).

انصارى، مرتضى (1416ق). فرائد الاُصول. قم: موسسه النشر الاسلامى التابعه لجماعة المدرسین.

انصارى، مرتضى (1425ق). مطارح الانظار. قم: موسسه آل البیت(ع).

ایراندوست، محمد حسین (1378). قلمرو دخالت دین در عرصۀ امور اجتماعی و سیاسی از دیدگاه امام خمینی(ره)‏. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

بحرانی، یوسف (بی­تا). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: کتابخانه الکترونیکی فقاهت.

بروجردی، محمد تقی (بی تا). نهایه الافکار. بی جا: بی نا.

بهسودی، سید محمد الواعظ (1417ق). مصباح الاصول. قم: کتابفروشی داوری.

تبریزی، موسی (بی تا). اوثق الوسائل فی شرح الرسائل، قم: کتابخانه الکترونیکی فقاهت.

تقوی اشتهاردی، محمد (بی تا). تنقیح الاصول، قم:  موسسه تنظیم و نشر آثارالامام(ره).

جوادى آملى، عبدالله (1372). شریعت در آینه معرفت. قم: مرکز نشر فرهنگى رجاء.

حائرى یزدى، عبدالکریم (1418ق). درر الفوائد. قم: نشر اسلامى.

حائرى، سید کاظم (1408ق). مباحث الأصول (تقریر بحث اصول محمد باقر صدر). قم: مکتب الاعلام الاسلامى.

حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. قم: موسسه آل البیت(ع).

حسینى شاهرودى، محمود (1385). نتائج الأفکار فى الأصول. قم: آل مرتضى(ع).

خراسانی، محمد کاظم (1409ق). کفایه الاصول. قم: موسسه آل البیت(ع).

خراسانی، محمد کاظم (1417ق). درر الفوائد فی الحاشیة على الفرائد. قم: مؤسسة الطبع والنشر.

خمینی، سید روح الله (1378). صحیفه امام خمینی. قم: موسسة تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی(ره).

خمینی، سید روح الله (1379). کتاب البیع. قم: موسسة تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی(ره).

خمینی، سید روح الله (1382). تهذیب الاصول. قم: ناشر اسماعیلیان.

خمینی، سید روح الله (1415ق). مناهج الوصول الی علم الاصول. قم: موسسه النشر للاثار.

خوئی، سید أبوالقاسم (1368). أجود التقریرات. قم: کتابفروشی مصطفوی.

خوئی، سید أبوالقاسم (1417ق). مصباح الأصول. قم: کتابفروشى داورى

راغب اصفهانى،  حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دار الشامیة.

رشتی، میرزا حبیب الله (بی­تا). بدائع الأفکار. ناشر: موسسة آل البیت(ع).

روحانى، سید محمد (1416ق). منتقى الاصول. قم: الهادى.

سبحانى، جعفر (بی­تا). تهذیب الاصول. قم: دار الفکر.

سبحانی، محمد حسین (1382ق). تهذیب الاصول. قم: انتشارات اسماعیلی.

شهید ثانی، زین الدین (بی­تا). تمهید القواعد. قم: ناشر مکتب الإعلام الإسلامی.

شهید ثانی، زین ‏الدینن (1419ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه. بیروت: دارالعالم الاسلامی.

صدر، سید محمد باقر (1418ق). دروس فی علم الأصول. قم: طبع انتشارات اسلامى.

طباطبایى مجاهد، محمد بن على (1296ق). مفاتیح الأصول. قم: موسسه آل البیت(ع).

طباطبایی، محمدحسین (1370). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

علیدوست، ابوالقاسم (1381). فقه و عقل. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

عمید، حسن (1362). فرهنگ لغات فارسی. تهران: انتشارات امیر کبیر.

غفاری، حسین (1396). جامعیت، جهانی بودن و جاودانگی اسلام از نظر قرآن کریم. سایت پرتال امام خمینی(ره)، قابل دسترسی در؛  http://www.imam-khomeini.ir/

فاضل لنکرانى، محمد (1420ق). معتمد الاصول. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره).

کاظمینى، محمد على (1376). فوائد الأصول. قم: انتشارات اسلامى.

کلینى، ابو جعفر (1407ق). الکافى. تهران: دار الکتب الإسلامیه.

مشکینی، ابو الحسن (1413ق). حاشیه المشکینی علی الکفایه. قم: انتشارات لقمان.

مصباح یزدی، محمدتقی (1378). نظریه سیاسی اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).

معین، محمد (1376). فرهنگ فارسی. تهران: موسسه انتشارات امیر کبیر.

مکارم شیرازی، ناصر (1428ق). انوار الاصول. قم: مدرسه الامام علی بن ابیطالب(ع).

نائینى، محمد حسین (1376). فوائد الاُصول. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

هاشمی شاهرودی، سید محمود (1417ق). بحوث فی علم الاصول. قم: موسسه دائرالمعارف فقه الاسلامی.