ماهیت فقهی – حقوقی استمهال معوقات بانکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی

2 کارشناسی ارشد معارف اسلامی و حقوق دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

امروزه مسئله معوقات بانکی به یکی از معضلات و چالش­های اصلی حوزه بانکداری تبدیل شده است، به‌طوری که برخی از سیاست­های پولی و مالی در جهت اعطای تسهیلات با افزایش سیر صعودی این معوقات مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفته است. بازگرداندن و احیاء منابع تخصیص یافته به چرخه مطالبات جاری یکی از مهم‌ترین وظایف نظام بانکی است که اگر این مهم محقق نشود، تبعات سنگینی برای سیستم بانکداری ایجاد می­نماید. از طرفی برخی از مشتریان به‌رغم تمایل به پرداخت بدهی­های خویش، به دلایل غیرارادی قدرت بازپرداخت در سررسیدهای تعیین شده را ندارند و در صورت مساعدت و همراهی بانک و استمهال معوقات، می­توانند ضمن استمرار فعالیت اقتصادی، به‌صورت تدریجی و در مدتی مشخص بدهی خود را پرداخت نمایند.
استفاده از سازوکار استمهال در جهت حل مشکلات مشتریان و بانک­ها در مسئله مطالبات معوق، گامی مؤثر و مثبت محسوب می­شود. در اجرای روش­های استمهال، مجموع بدهی سابق مشتری که مبنای قرارداد استمهال نیز می­باشد، با تغییراتی روبه‌روست که بررسی این مسئله و تطبیق آن با مبانی فقهی، حقوقی و اقتصادی بسیار حائز اهمیت است. توجه و عنایت ویژه به وضعیت خاص برخی از بدهکاران و علت نکول اقساط تسهیلات توسط آنان، امعان نظر به منشأ شکل­گیری بدهی مشتریان، نقد و بررسی روش­های کنونی استمهال و آثار اجرای این روش­ها نسبت به دریافت­کنندگان تسهیلات و بانک­ها می­تواند نقطه عطفی در حل مسائل و مشکلات موجود در حوزه حقوق بانکداری و مبحث استمهال معوقات بانکی باشد. روش تحقیق در مقاله، به‌صورت توصیفی - تحلیلی می­باشد.

کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
آهنگران، محمدرسول، ملاکریمی خوزانی، فرشته (1389)، «بررسی فقهی و حقوقی وجه التزام بانکی»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره 40.
بحرانی، سید هاشم (1415ق)، البرهان فی تفسیر القرآن، قم: موسسة البعثة.
تاج­آبادی، حسین (1394)، رساله التعزیر فی فقه الاسلامی، شهر ری: انتشارات دانشیاران ایران.
جواهری، حسن بن محمدتقی (1419ق)، بحوث فی الفقه المعاصر، الطبعة الأولی، بیروت: دار الذخائر.
حرعاملى، محمد بن حسن (۱۴13ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم: موسسة آل­البیت لإحیاء التراث.
خمینی، سید روح­الله (1379)، تحریر الوسیلة، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت­نامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
سیوری، مقداد بن عبدالله (1419ق)، کنز العرفان فی فقه­ القرآن، تهران: مجمع­جهانى تقریب مذاهب اسلامى.
طباطبایی، سید محمدحسین (1374)، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین.
طبرسى، فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
طوسى، محمد بن حسن (1364)، تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1388ق)، تذکرة الفقهاء، قم: موسسة آل­البیت لإحیاء التراث.
کاتوزیان، ناصر (1387)، قواعد عمومی قراردادها، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کشوری، عیسی (1390)، قاعده عسر و حرج، تهران: انتشارات جاودانه (جنگل).
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
لنگرودی، محمدجعفر (1378)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: کتابخانه گنج دانش.
مجلسی، محمدتقی (1406ق)، روضة المتقین، قم: موسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور.
مکارم شیرازی، ناصر (1374)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مکارم شیرازی، ناصر (1376)، ربا و بانکداری اسلامی، قم: انتشارات مدرسه الإمام علی بن ابی­طالب(ع).
موسویان، سید عباس (1390)، طرح تحول نظام بانکی اصلاح قانون و الگوی عملیاتی بانکداری بدون ربا، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
موسویان، سید عباس و میسمی، حسین (1393)، بانکداری اسلامی (1) مبانی نظری – تجارب عملی، تهران: پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
نجفى، محمدحسن (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ندری، کامران و محرابی، لیلا (1395)، «بررسی مطالبات غیرجاری نظام بانکی و راهکارهای وصول مطالبات در نظام بانکداری اسلامی برخی کشورها»، نشریه راهبرد توسعه، شماره 46.
نوری، میرزاحسین (1408ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت: موسسة آل­البیت لإحیاء التراث.
دوره 1، شماره 1 - شماره پیاپی 1
پاییز و زمستان 1391
صفحه 107-123
  • تاریخ دریافت: 25 تیر 1398
  • تاریخ پذیرش: 25 تیر 1398