تفاوت های فقه فردی و حکومتی از منظر شناخت «موضوع»، «تکلیف» و «مکلف»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق دانشگاه قم

چکیده

فقه رایج دانشی روشمند و مبتنی بر حجیت در راستای استنباط احکام شرعی است. اساساً این روش، در شناخت تکالیف و انطباق احکام بر موضوعات دارای ماهیتی جزءنگر و مبتنی بر منطق انحلالی و تجزیه‌ای است. در مقابل، فقه حکومتی که برخاسته از یک نیاز اجتماعی است معتقد به تحول در روش کشف حکم، شناخت موضوعات و انطباق احکام بر موضوعات بر اساس منطق مجموعه­نگر است. نتیجه این دو نگاه تفاوت‌هایی است که در شناخت موضوعات، تکالیف و مکلفین احکام در حوزه فقه فردی و فقه حکومتی به وجود می‌آید. نگارندگان در پژوهش حاضر با مطالعه درجه دوم و روش­شناسانه درصدد تحلیل و بیان تفاوت‌هایی هستند که در حوزه موضوع، تکلیف و مکلف میان فقه فردی و حکومتی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
حسنی، ابوالحسن (1388)، «تعریف فقه سیاسی و موضوع آن به منزله نخستین مسئله در فلسفه فقه سیاسی»، قبسات، شماره 51.
درخشان، مسعود (بی­تا)، نظام‌های اقتصادی، قم: فرهنگستان علوم اسلامی (چاپ داخلی).
سوزنچی، حسین (1385)، «اصالت فرد، جامعه یا هردو (بررسی تطبیقی آرای استاد مطهری و استاد مصباح یزدی)»، قبسات، شماره 15.
صدر، سید محمدباقر (1381)، سنّت‌های تاریخ در قرآن، تحقیق: سید جمال ‌الدین موسوی اصفهانی، تهران،: تفاهیم.
صدر، سید محمدباقر (1431ق)، دروس فی علم الاصول، قم: دارالصدر.
فیرحی، داود (1393)، فقه و سیاست در ایران معاصر (تحول حکومت داری و فقه حکومت اسلامی)، تهران: نشر نی.
مصباح‌ یزدی، محمدتقی (1368)، «جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن»، تـهران: سـازمان تـبلیغات اسلامی.
مظفر، محمد رضا (1379)، المنطق، تحقیق: غلامرضا فیاضی، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
ملکى اصفهانى، مجتبى (1379)، فرهنگ اصطلاحات اصول، قم: نشر عالم.
میرباقری، سید محمد مهدی؛ و عبدالهی، یحیی؛ و نوروزی، حسن (1395)، «فقه حکومتی از منظر شهید صدر(ره)؛ با مروری بر ویژگی‌های فقه نظامات»، راهبرد فرهنگ، شماره 36.
میرباقری، سید محمدمهدی (1392)، بررسی تطبیقی حجیت قواعد عام اصول فقه، قم: فرهنگستان علوم اسلامی.
دوره 1، شماره 2 - شماره پیاپی 2
بهار و تابستان 1392
صفحه 109-124
  • تاریخ دریافت: 08 فروردین 1392
  • تاریخ بازنگری: 01 اردیبهشت 1392
  • تاریخ پذیرش: 13 خرداد 1392